Ένα τραγούδι κολλάει στο μυαλό μας και δεν λέει να φύγει – Η επιστήμη εξηγεί το «earworm»

Έχεις ακούσει ένα τραγούδι μία φορά το πρωί και μέχρι το βράδυ παίζει ξανά και ξανά στο μυαλό σου, χωρίς καν να το θέλεις; Μπορεί να μην το έχεις ανοίξει ξανά, να μην το ακούς πουθενά γύρω σου και παρ’ όλα αυτά ο εγκέφαλός σου αποφασίζει να το βάλει σε… repeat.

Έχεις ακούσει ένα τραγούδι μία φορά το πρωί και μέχρι το βράδυ παίζει ξανά και ξανά στο μυαλό σου, χωρίς καν να το θέλεις; Μπορεί να μην το έχεις ανοίξει ξανά, να μην το ακούς πουθενά γύρω σου και παρ' όλα αυτά ο εγκέφαλός σου αποφασίζει να το βάλει σε… repeat.

Αυτό το φαινόμενο έχει μάλιστα όνομα: earworm. Δεν πρόκειται φυσικά για κάποιο σκουλήκι που έχει «μπει» στο αυτί μας, αλλά για έναν όρο που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την ακούσια επανάληψη ενός τραγουδιού ή ενός μουσικού αποσπάσματος στο μυαλό μας. Και το πιο περίεργο είναι ότι μπορεί να συμβεί ακόμη και με τραγούδια που δεν μας αρέσουν ιδιαίτερα.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο;

Όταν ακούμε μουσική, ενεργοποιούνται διάφορες περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ακουστική επεξεργασία, τη μνήμη, την προσδοκία και το συναίσθημα. Ένα τραγούδι με ιδιαίτερα επαναλαμβανόμενη μελωδία, απλό ρυθμό ή χαρακτηριστικό ρεφρέν μπορεί να αποθηκευτεί πιο εύκολα στη μνήμη.

Όταν στη συνέχεια σταματήσει να ακούγεται, ο εγκέφαλος μπορεί να συνεχίσει να «αναπαράγει» νοητά το συγκεκριμένο κομμάτι. Με άλλα λόγια, δεν ακούμε πραγματικά τη μουσική. Την ανακατασκευάζει η μνήμη μας.

Γιατί κολλάνε συγκεκριμένα τραγούδια;

Δεν είναι τυχαίο ότι τα περισσότερα earworms έχουν ένα ιδιαίτερα αναγνωρίσιμο σημείο – συνήθως ένα ρεφρέν ή μια μικρή μελωδική φράση που επαναλαμβάνεται. Τα τραγούδια που είναι σχετικά απλά, έχουν έντονο ρυθμό και διαθέτουν μελωδικά μοτίβα που μπορούμε εύκολα να προβλέψουμε φαίνεται να έχουν περισσότερες πιθανότητες να «κολλήσουν».

Μερικές φορές, μάλιστα, αρκεί να ακούσουμε μόλις λίγα δευτερόλεπτα ενός τραγουδιού.

Και γιατί εμφανίζεται από το πουθενά;

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι. Ένα τραγούδι μπορεί να επιστρέψει στο μυαλό μας επειδή κάτι στο περιβάλλον μας το «πυροδότησε». Μπορεί να δούμε μια λέξη που υπάρχει στους στίχους, να επισκεφθούμε ένα μέρος που συνδέεται με το τραγούδι ή να θυμηθούμε έναν άνθρωπο και μαζί του μια συγκεκριμένη περίοδο της ζωής μας.

Ακόμη και μια απλή διάθεση μπορεί να λειτουργήσει ως υπενθύμιση. Ο εγκέφαλος κάνει έναν συνειρμό και ξαφνικά «Αχ, ναι, αυτό το τραγούδι!» Και ξεκινάει πάλι από την αρχή.

Το παθαίνουμε περισσότερο όταν δεν κάνουμε τίποτα

Τα earworms μπορούν να εμφανιστούν πιο εύκολα όταν έχουμε χρόνο χωρίς έντονη πνευματική απασχόληση. Όταν κάνουμε κάτι μηχανικό, όπως περπατάμε, οδηγούμε, κάνουμε δουλειές στο σπίτι ή περιμένουμε κάπου, το μυαλό έχει περισσότερο «χώρο» για να περιπλανηθεί.

Έτσι, μια μουσική φράση μπορεί να επιστρέψει στην επιφάνεια χωρίς να την έχουμε επιλέξει συνειδητά.

Πώς σταματάει;

Το παράδοξο είναι ότι όσο περισσότερο προσπαθούμε να μη σκεφτόμαστε ένα τραγούδι, τόσο περισσότερο μπορεί να το σκεφτόμαστε. Μία από τις στρατηγικές που έχουν προταθεί είναι να ακούσουμε ολόκληρο το τραγούδι αντί να αφήσουμε τον εγκέφαλο να επαναλαμβάνει μόνο ένα μικρό κομμάτι του.

Άλλες φορές βοηθά να αλλάξουμε δραστηριότητα και να απασχολήσουμε περισσότερο τη σκέψη μας. Και υπάρχει και η πιο απλή λύση: να βάλουμε ένα άλλο τραγούδι.

Βέβαια, υπάρχει ένα μικρό ρίσκο. Το καινούργιο τραγούδι μπορεί απλώς να γίνει το επόμενο earworm. 😅

Τελικά, είναι φυσιολογικό;

Ναι. Για τους περισσότερους ανθρώπους, το earworm είναι ένα απολύτως φυσιολογικό φαινόμενο που σχετίζεται με τον τρόπο που ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται και αποθηκεύει τη μουσική. Μάλιστα, το γεγονός ότι μπορούμε να «ακούσουμε» μια μελωδία στο μυαλό μας χωρίς να υπάρχει πραγματικός ήχος γύρω μας δείχνει πόσο ισχυρή είναι η σύνδεση ανάμεσα στη μουσική, τη μνήμη και τη φαντασία.

Οπότε, αν από το πρωί έχεις κολλήσει με ένα ρεφρέν και δεν μπορείς να το ξεφορτωθείς, μην ανησυχείς. Δεν τρελαίνεσαι. Ο εγκέφαλός σου απλώς έχει πατήσει… repeat

Ακολουθήστε το E-Radio.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τα πιο hot νέα της επικαιρότητας.